Disleksija, disgrafija ili... nešto drugo

U praksi sam mnogo puta čula rečenice poput: “Mučimo se s lektirom, poviješću, prirodom i slično.”, “Satima smo pred knjigom, čitamo i ništa, kao da ne razumije što pročita...“, “Ja jednostavno više ne mogu...“, ”Kako mogu pomoći svom djetetu?“

Kad dijete ima takvih problema sa školskim gradivom, trebalo bi ispitati je li riječ o specifičnim teškoćama u učenju. Dijete može imati teškoća s čitanjem, sa sposobnošću sinteze glasova u slogove, s računanjem, s usvajanjem školskih vještina.

Takvi deficiti nisu direktna posljedica drugih poremećaja, kao što su mentalna retardacija, oštećenje CNS-a, poremećaji vida i sluha ili emocionalni poremećaji, ali se u isto vrijeme može dogoditi i postojanje tih problema. Specifične smetnje u učenju često se vežu uz druge kliničke sindrome, kao što su poremećaji ponašanja ili drugi razvojni poremećaji, poput npr. specifičnih razvojnih poremećaja motornog funkcioniranja ili specifičnih razvojnih poremećaja govora i jezika. Etiologija specifičnih smetnji u učenju je nepoznata. Postoji pretpostavka o postojanju bioloških faktora koji stupaju u interakciju s nebiološkim faktorima (okolnosti za učenje i kvaliteta nastavnog procesa).

Kao etiološki faktori navode se:

- cerebralna nelateralizacija
- dismaturacija
- deprivacija sredine
- genetski faktor
- minimalna disfunkcija CNS-a
- oštećenje mozga

Važno je na vrijeme otkriti da dijete ima specifične smetnje u učenju kako bi se što ranije uključilo u obradu logopeda, a po potrebi i psihologa, te u terapiju. Uz smetnje u učenju, javljaju se i teškoće u čitanju i pisanju te niz tzv. popratnih simptoma kao što su: smanjena koncentracija, reduciran tempo rada, deficit verbalnog, odnosno vizualnog pamćenja, smetnje s orijentacijom u prostoru, infantilno ponašanje, nedostatak koordinacije u finoj motorici, deficit percepcije sličnih crteža i simbola, teškoće pri pokretima u pisanju i crtanju udesno. Mnoga djeca koja imaju specifične teškoće u učenju, do upisa u školu ne razlikuju se od svojih vršnjaka, tj. njihovi nedostaci koje pokazuju nisu toliko izraženi da bi se roditelji zabrinuli i obratili pozornost na njih. Zato brojna djeca ostaju “neprepoznata”.

Postoji identifikacija i klasifikacija (Žerovnik i Golli, 1982.) koja se temelji na klasifikaciji zajedničkih karakteristika djece sa specifičnim smetnjama u učenju te se bazira na psihičkim procesima kao što su:
percepcija, predstave, pamćenje i zaboravljanje, mišljenje, pažnja i koncentracija, govor, motivacija i samopouzdanje s obzirom na učenje, emocije, socijalnu zrelost, rad, radne navike i iskustva kao i koordinacija motorike.

Mnogi stručnjaci smatraju da su ova djeca individualisti, tj. da su teška za kontakte, da im nedostaje unutrašnji “faktori reda i poretka”, kao i da su disleksična i disgrafična, djeca sklona infantilizmu. Neki navode da kod te djece postoji nerado posjećivanje škole, strah, zabušavanje u školi, nervoza, školsko mokrenje, smetnje u prehrani u smislu regresije i aktivne kompenzacije u smislu prkosa, ometanje nastave te agresivnost prema drugima u razredu.

Djeca s dijagnosticiranim specifičnim teškoćama u učenju imaju po pravilu u školi probleme i zbog smetnji u ponašanju, a ona s visokom inteligencijom te teškoće lakše savladavaju. Kako bi se provjerilo ima li dijete specifične teškoće u učenju, potrebno mu je dati određene zadatke koji zahtijevaju adekvatnu razvojnu funkciju u brojnim područjima, kao što su:
- vizuospacijalna organizacija
- temporo-sekvencionalna organizacija
- receptivne i ekspresivne jezične funkcije
- selektivna pažnja
- aktivnost

Kod neke djece javljaju se teškoće u svladavanju školskog gradiva, socio-emotivni problemi i problemi ponašanja, a to treba razlikovati od sindroma “nespretnog djeteta”, što se često dijagnosticira i kao “minimalna cerebralna disfunkcija”, i od poremećaja hoda i pokretljivosti, pomanjkanja koordinacije kao posljedica mentalne retardacije i specifičnog neurološkog poremećaja.

Kod djeteta je dovoljno prepoznati da ima teškoće u sintezi glasova u slogove te da i nakon dužeg vremena vježbanja i učenja spajanja glasova u slogove, pa u riječi, ne uspije savladati; nadalje da uzastopno čita tekst (gradivo), ali ne razumije pročitano; ne razumije pojam broja, odnosa, logičko zaključivanje, pa ni računske operacije. Sve se to događa od prvog do četvrtog razreda, no u petom dolazi do ozbiljnijih problema - novi predmeti, opširnije gradivo i panika...

Vrlo je važno što prije se javiti logopedu radi evaluacije djeteta, tj. da se točno utvrdi ima li dijete teškoće u čitanju i pisanju, disleksiju i disgrafiju ili specifične probleme u učenju.

mr. sc. Nataša Šunić, prof. logoped